هگمتانه، گروه مدیریت شهری: بارش‌های قابل‌توجه روزهای اخیر در همدان، بار دیگر اهمیت مدیریت روان‌آب‌ها و آمادگی زیرساخت‌های شهری برای مواجهه با بارندگی‌های فصلی را به موضوعی جدی تبدیل کرده است؛ موضوعی که در سال‌های گذشته، به‌ویژه در برخی معابر و نقاط مستعد شهر، مشکلاتی را برای شهروندان به همراه داشت، اما این بار با مجموعه اقدامات پیشگیرانه، حضور میدانی نیروهای خدمات شهری و پیگیری مستمر وضعیت معابر، از شکل‌گیری آب‌گرفتگی‌های گسترده و ماندگار جلوگیری شد.
به گزارش هگمتانه، بارندگی‌های پاییزی اگرچه برای شهروندان نویدبخش طراوت و سرسبزی است، اما در شهرهای دارای نقاط مستعد آب‌گرفتگی، همواره آزمونی برای سنجش آمادگی مدیریت شهری به شمار می‌رود. در همدان نیز تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که برخی معابر، میدان‌ها، زیرگذرها و مسیرهای عبور آب‌های سطحی در زمان بارش‌های شدید با مشکل مواجه می‌شوند؛ از همین رو، شهرداری همدان در کنار اقدامات عملیاتی هنگام بارندگی، مجموعه‌ای از برنامه‌های پیشگیرانه و زیرساختی را برای کاهش این مشکلات دنبال کرده است.
در جریان بارندگی‌های اخیر، نیروهای خدمات شهری با حضور در نقاط حساس و نظارت بر وضعیت کانال‌ها، جوی‌ها و دریچه‌های هدایت آب، برای باز نگه داشتن مسیر جریان روان‌آب‌ها و جلوگیری از اختلال در تردد شهروندان اقدام کردند. در برخی نقاط نیز که تجمع آب و گرفتگی مسیرهای هدایت آب گزارش شد، عملیات پاک‌سازی، لای‌روبی و رفع موانع با استفاده از تجهیزات و امکانات خدمات شهری در دستور کار قرار گرفت.
آماده‌باش نیروهای خدمات شهری در روزهای بارانی
یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های مدیریت بارندگی، آمادگی نیروهای اجرایی پیش از وقوع شرایط بحرانی و حضور به‌موقع آنان در زمان بروز مشکلات است. در بارندگی‌های اخیر، نیروهای خدمات شهری شهرداری همدان با استقرار در نقاط حساس و پایش مستمر معابر، وضعیت جوی‌ها، کانال‌ها و مسیرهای انتقال آب را بررسی کردند.
در این میان، نیروهای خدمات شهری در محدوده‌های مختلف شهر، عملیات پاک‌سازی دریچه‌های هدایت آب، رفع موانع مسیر جریان روان‌آب‌ها و بازگشایی کانال‌ها را دنبال کردند. در منطقه سه نیز با وجود بروز آب‌گرفتگی در برخی معابر، کارکنان خدمات شهری با حضور میدانی نسبت به هدایت آب‌های سطحی، لای‌روبی و پاک‌سازی دریچه‌ها و جوی‌ها و رفع موانع موجود اقدام کردند تا از ماندگاری آب و ایجاد اختلال در رفت‌وآمد شهروندان جلوگیری شود.
در کنار حضور نیروهای عملیاتی، آماده‌باش مجموعه خدمات شهری و نظارت بر نقاط مستعد آب‌گرفتگی، امکان واکنش سریع‌تر به مشکلات احتمالی را فراهم کرده است؛ موضوعی که در مدیریت بارندگی‌های شدید اهمیت زیادی دارد.
سامانه 137؛ حلقه ارتباط شهروندان با مدیریت شهری
یکی دیگر از ظرفیت‌های شهرداری همدان برای مدیریت شرایط بارندگی، سامانه جامع مدیریت شهری 137 است که در روزهای بارانی به‌صورت شبانه‌روزی آماده دریافت و پیگیری گزارش‌های مردمی است.
این سامانه علاوه بر دریافت درخواست‌های شهروندان درباره آب‌گرفتگی معابر و زیرگذرها، گزارش‌های مربوط به گرفتگی دریچه‌های آب‌رو، مشکلات شبکه هدایت آب‌های سطحی، ریزش شاخه‌های درختان و سایر موارد تهدیدکننده ایمنی شهروندان را دریافت و برای رسیدگی به واحدهای اجرایی مربوط ارجاع می‌دهد.
فعال بودن این مسیر ارتباطی، در کنار پایش میدانی نیروهای خدمات شهری، می‌تواند به شناسایی سریع‌تر نقاط مسأله‌دار و تسریع در رفع مشکلات کمک کند. به همین دلیل، اطلاع‌رسانی به شهروندان درباره استفاده از سامانه 137 و گزارش به‌موقع انسداد مسیرهای هدایت آب، بخشی از فرآیند مدیریت بارندگی در شهر به شمار می‌رود.
از شناسایی نقاط حادثه‌خیز تا اصلاح زیرساخت‌ها
مدیریت آب‌های سطحی تنها به اقدامات هنگام بارندگی محدود نمی‌شود و بخش مهمی از آن به شناسایی نقاط ضعف زیرساختی و اصلاح مشکلات فنی معابر و شبکه هدایت آب بازمی‌گردد.
شهرداری همدان در سال‌های گذشته با تشکیل گروه‌های گشت و بازرسی و انجام بازدیدهای میدانی از رودخانه‌ها، جوی‌ها و کانال‌های شهری، نقاط ضعف و مستعد آب‌گرفتگی را بررسی کرده است. در این بررسی‌ها، مشکلاتی مانند شیب نامناسب برخی معابر، نبود دریچه‌های بازدید در تعدادی از کانال‌ها و رودخانه‌های سرپوشیده، ایرادات مربوط به لوله‌گذاری و نامناسب بودن عمق و عرض برخی جوی‌ها شناسایی شده است.
همچنین با توجه به ریزش برگ درختان در فصل پاییز و احتمال ورود زباله و ضایعات به مسیرهای انتقال آب، لای‌روبی رودخانه‌ها، پاک‌سازی کانال‌ها، رفع نقص دریچه‌ها و تخلیه آن‌ها پیش از ورود سامانه‌های بارشی به‌عنوان بخشی از برنامه‌های پیشگیرانه خدمات شهری مورد توجه قرار گرفته است.
در این چارچوب، پایش رودخانه‌ها و مسیل‌های شهری، شناسایی نقاط آب‌گرفتگی، به‌روزرسانی نقشه‌های خطر و مطالعات جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی در محدوده‌هایی مانند علی‌آباد و دره مرادبیگ نیز در دستور کار مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان قرار گرفت.
پروژه‌های عمرانی برای کاهش خطر آب‌گرفتگی
در کنار اقدامات نگهداشت و پاک‌سازی شبکه هدایت آب، اجرای طرح‌های عمرانی و زیرساختی نیز از راهکارهای اساسی شهرداری برای کاهش خطر آب‌گرفتگی و مقابله با سیلاب‌های فصلی است.
طرح سیل‌برگردان غربی همدان یکی از پروژه‌های مهم در این زمینه است که با هدف مدیریت روان‌آب‌ها و کاهش مشکلات ناشی از ورود و تجمع آب در نقاط حساس شهر در حال احداث است. اجرای این طرح می‌تواند در بهبود مدیریت جریان آب‌های سطحی و کاهش فشار بر معابر شهری نقش مؤثری داشته باشد.
از دیگر اقدامات زیرساختی شهرداری، پروژه ساخت، حمل و جای‌گذاری دال‌های بتنی برای پوشش رودخانه بلوار قدر شمالی با اعتباری بالغ بر 80 میلیارد ریال است. این پروژه علاوه بر بهبود شرایط عبور و مرور و ارتقای کیفیت محیط شهری، هدف کاهش خطر آب‌گرفتگی و سیلاب‌های فصلی و افزایش ایمنی شهر را دنبال می‌کند.
رفع یک مشکل قدیمی در میدان رسالت
تجربه موفق اصلاح برخی نقاط مستعد آب‌گرفتگی در همدان نیز نشان می‌دهد که اقدامات مهندسی و اصلاح زیرساخت‌ها می‌تواند در بلندمدت از تکرار مشکلات فصلی جلوگیری کند.
میدان رسالت یکی از نقاطی بود که در سال‌های گذشته هنگام بارندگی با تجمع آب مواجه می‌شد و این مسأله مشکلاتی را برای تردد شهروندان ایجاد می‌کرد؛ اما با اجرای اقدامات مهندسی و اصلاح مسیر هدایت آب، این مشکل برطرف شد. در بارندگی‌های ثبت‌شده پس از اجرای این اقدامات نیز میدان رسالت و کنارگذر پل رسالت با مشکل آب‌گرفتگی مواجه نشدند.
این تجربه، اهمیت شناسایی دقیق نقاط آسیب‌پذیر و اجرای راهکارهای فنی متناسب با شرایط هر محدوده را در مدیریت آب‌های سطحی شهر نشان می‌دهد.
مدیریت بحران؛ از پیشگیری تا افزایش تاب‌آوری شهری
در کنار اقدامات اجرایی و عمرانی، ارتقای آمادگی سازمانی و افزایش توان مدیریت بحران نیز از برنامه‌های شهرداری همدان در حوزه کاهش خسارات ناشی از حوادث طبیعی است.
آموزش شهروندان، اجرای طرح دوام، سازماندهی ظرفیت‌های محلات، برگزاری مانورهای عملیاتی، توسعه سامانه‌های هشدار سریع و پایش تصویری از جمله برنامه‌هایی است که در این حوزه دنبال می‌شود.
همچنین هماهنگی میان بخش‌های مختلف شهرداری از جمله آتش‌نشانی، خدمات شهری، مدیریت پسماند، حمل‌ونقل و مدیریت بحران، در زمان بروز حوادث و شرایط اضطراری اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه مدیریت مؤثر بحران نیازمند فعالیت هماهنگ مجموعه‌ای از بخش‌های اجرایی و پشتیبانی است.
بارندگی‌های اخیر و اهمیت تداوم اقدامات پیشگیرانه
بارش‌های اخیر همدان بار دیگر نشان داد که مدیریت روان‌آب‌ها نیازمند ترکیبی از آمادگی عملیاتی، نگهداشت مستمر زیرساخت‌ها، اجرای پروژه‌های عمرانی و مشارکت شهروندان است. هرچند نمی‌توان احتمال بروز آب‌گرفتگی‌های موضعی را در بارندگی‌های شدید به‌طور کامل منتفی دانست، اما جلوگیری از گسترش و ماندگاری این مشکلات و بازگشایی سریع مسیرهای انتقال آب، از مهم‌ترین شاخص‌های عملکرد مدیریت شهری در چنین شرایطی است.
در این میان، اقدامات شهرداری همدان از پاک‌سازی و لای‌روبی کانال‌ها و دریچه‌ها تا اصلاح نقاط مسأله‌دار، اجرای پروژه‌های هدایت آب‌های سطحی، آماده‌باش نیروهای خدمات شهری و فعالیت شبانه‌روزی سامانه 137، مجموعه‌ای از اقدامات مکمل را شکل داده است که هدف مشترک آن‌ها کاهش آسیب‌پذیری شهر در برابر بارندگی‌هاست.
تداوم این رویکرد، به‌ویژه با شناسایی و رفع نواقص فنی شبکه هدایت آب‌های سطحی و تکمیل پروژه‌های زیرساختی، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش تاب‌آوری همدان در برابر بارش‌های شدید و ارتقای ایمنی و آسایش شهروندان باشد.